Systemy gaszenia gazem – nowoczesna ochrona ważnych obiektów
Systemy gaszenia gazem to zaawansowane instalacje przeciwpożarowe, które pozwalają na szybkie i skuteczne zduszenie pożaru bez ryzyka uszkodzenia chronionych urządzeń. W przeciwieństwie do tradycyjnych metod gaszenia wodą lub pianą, gazy gaśnicze nie pozostawiają żadnych śladów, nie przewodzą prądu i nie powodują korozji. Dzięki temu są idealnym rozwiązaniem dla obiektów, w których kluczowa jest ciągłość działania i ochrona cennej infrastruktury.
Gdzie stosuje się systemy gaszenia gazem?
Instalacje te znajdują zastosowanie w miejscach, gdzie nawet niewielkie uszkodzenia mogłyby spowodować poważne straty finansowe lub operacyjne.
Najczęściej chronione są:
- serwerownie i centra danych,
- rozdzielnie elektryczne i sterownie,
- laboratoria i pomieszczenia technologiczne oraz badawcze
- maszynownie statków,
- tunele techniczne,
- systemy ochrony pojazdów specjalnych.
- archiwa, biblioteki, muzea, magazyny zbiorów,
- skarbce i pomieszczenia bankowe,
- pomieszczenia z systemami AV i studia telewizyjne,
- kabiny lakiernicze i linie technologiczne.
- centrale telekomunikacyjne,
- pomieszczenia sterowni i automatyki,
- rozdzielnie elektryczne i transformatory,
Jak działają systemy gaszenia gazem?
Po wykryciu pożaru przez czujki dymu system uruchamia alarm i rozpoczyna odliczanie czasu na ewakuację. Następnie zawory butli otwierają się, a gaz gaśniczy trafia do instalacji rurowej i w ciągu kilku–kilkunastu sekund napełnia pomieszczenie. Ogień zostaje zduszony poprzez obniżenie stężenia tlenu lub przerwanie reakcji spalania. Cały proces przebiega bezpiecznie dla sprzętu i – w przypadku większości gazów – również dla ludzi.
Z jakich elementów składa się system gaszenia gazem?
Choć różne instalacje mogą się różnić szczegółami, większość systemów ma podobną strukturę.
Źródło środka gaśniczego
- butle stalowe lub kompozytowe,
- zawory uruchamiane elektrycznie lub pneumatycznie,
- kolektory łączące zestawy butli.
Instalacja rurowa
- rurociągi stalowe,
- dysze wylotowe dobrane do konkretnego gazu i kubatury pomieszczenia.
System detekcji i sterowania
- czujki dymu (najczęściej podwójna detekcja),
- centrala gaszenia,
- moduły sterujące i sygnalizacyjne,
- przyciski ręcznego uruchomienia i zatrzymania.
Elementy bezpieczeństwa
- sygnalizatory optyczno-akustyczne,
- blokady drzwi,
- systemy kontroli szczelności pomieszczeń,
- klapy odciążające (uwalniają nadciśnienie podczas wyładowania gazu).
Elementy pomocnicze
- czujniki ciśnienia,
- panele informacyjne,
- systemy monitoringu i integracji z BMS.
Mechanizm działania
- Wykrycie pożaru – czujki dymu (najczęściej zasysające lub punktowe) wykrywają zagrożenie.
- Sygnalizacja i opóźnienie – system uruchamia alarm i odlicza czas ewakuacji (np. 30–60 sekund).
- Uwolnienie gazu – zawory butli otwierają się, a gaz trafia do instalacji rurowej.
- Napełnienie pomieszczenia – gaz osiąga wymagane stężenie w 10 sekund (standard NFPA/ISO).
- Zgaszenie pożaru – ogień zostaje zduszony przez obniżenie temperatury lub przerwanie reakcji spalania.
- Wentylacja i kontrola – po akcji pomieszczenie jest przewietrzane i sprawdzane.
System działa błyskawicznie i nie powoduje uszkodzeń sprzętu, co jest jego największą przewagą nad wodą.
Najczęściej stosowane gazy gaśnicze
- Inergen (IG-541) – mieszanina azotu, argonu i CO₂; bezpieczna dla ludzi.
- FM-200 (HFC-227ea) – gaz chemiczny, szybki i skuteczny.
- Novec 1230 (FK-5-1-12) – ekologiczny środek o bardzo niskim wpływie na środowisko.
- CO₂ – bardzo skuteczny, ale niebezpieczny dla ludzi; stosowany głównie
w pomieszczeniach bez stałej obecności personelu.
Dlaczego systemy gaszenia gazem są tak cenione?
- Nie powodują szkód wtórnych – brak wody, piany czy proszku.
- Gaszą błyskawicznie – zwykle w mniej niż 10 sekund.
- Są bezpieczne dla elektroniki – nie przewodzą prądu, nie pozostawiają osadów.
- Pozwalają szybko wznowić pracę – kluczowe w data center, bankach czy telekomunikacji.
- Mogą działać w obecności ludzi (Inergen, Novec 1230, FM-200).
Porównanie najpopularniejszych gazów gaśniczych
Inergen (IG-541)
- Skład: 52% azot, 40% argon, 8% CO₂
- Mechanizm: obniża stężenie tlenu do poziomu, w którym spalanie ustaje, ale człowiek nadal może oddychać
- Zalety:
- całkowicie bezpieczny dla ludzi,
- nie niszczy sprzętu,
- brak wpływu na środowisko (GWP = 0).
- Wady:
- wymaga dużej liczby butli (wysokie ciśnienie i duża objętość gazu).
Novec 1230 (FK-5-1-12)
- Mechanizm: pochłania energię cieplną i przerywa reakcję spalania
- Zalety:
- bardzo szybkie gaszenie,
- niskie ciśnienie instalacji,
- ekologiczny (czas życia w atmosferze: 5 dni),
- bezpieczny dla ludzi.
- Wady:
- wyższy koszt środka gaśniczego.
FM-200 (HFC-227ea)
- Mechanizm: chłodzenie i przerwanie reakcji spalania
- Zalety:
- szybkie działanie,
- niewielka ilość środka potrzebna do gaszenia.
- Wady:
- wysoki wpływ na środowisko (GWP),
- stopniowo wycofywany w UE.
Dwutlenek węgla (CO₂)
- Mechanizm: wypiera tlen z pomieszczenia
- Zalety:
- bardzo skuteczny,
- tani i łatwo dostępny.
- Wady:
- niebezpieczny dla ludzi,
- stosowany tylko tam, gdzie nie ma stałej obecności personelu.
Jako ciekawostka, schemat instalacji z oznaczeniami obowiązujących norm.
Dlaczego warto wybrać gaszenie gazem?
- brak szkód wtórnych,
- szybkie działanie,
- pełna ochrona sprzętu elektronicznego,
- możliwość gaszenia w obecności ludzi (Inergen, Novec 1230),
- wysoka skuteczność w gaszeniu pożarów w fazie początkowej.
Systemy gaszenia gazem to inwestycja w bezpieczeństwo, ciągłość działania i ochronę najcenniejszych zasobów firmy.
PODSTAWOWE AKTY PRAWNE I NORMY DLA PODZESPOŁÓW ELEKTRYCZNEGO URZĄDZENIA STERUJĄCEGO GASZENIEM:
Wszystkie elementy wchodzące w skład elektrycznych urządzeń sterujących i automatycznych systemów gaszenia gazem (SUG) muszą spełniać rygorystyczne wymagania bezpieczeństwa. Do najważniejszych norm zharmonizowanych należą:
PN-EN 54-2:2002 oraz PN-EN 54-2:2002/A1:2007 – Systemy sygnalizacji pożarowej – Część 2: Centrale sygnalizacji pożarowej.
PN-EN 12094-1:2006 – Stałe urządzenia gaśnicze – Podzespoły urządzeń gaśniczych gazowych – Część 1: Wymagania i metody badań elektrycznych central automatycznego sterowania.
PN-EN 12094-2:2007 – Stałe urządzenia gaśnicze – Podzespoły urządzeń gaśniczych gazowych – Część 2: Wymagania i metody badań nieelektrycznych automatycznych urządzeń sterujących i opóźniających.
PN-EN 12094-3:2006 – Stałe urządzenia gaśnicze – Podzespoły urządzeń gaśniczych gazowych – Część 3: Wymagania i metody badań ręcznych urządzeń inicjujących i wstrzymujących.
PN-EN 12094-6:2010 – Stałe urządzenia gaśnicze – Podzespoły urządzeń gaśniczych gazowych – Część 6: Wymagania i metody badań nieelektrycznych urządzeń blokujących.
Zgodność z powyższymi normami to gwarancja, że system zadziała niezawodnie w warunkach krytycznych, minimalizując ryzyko strat materialnych oraz zapewniając najwyższy poziom ochrony życia i mienia.