Systemy detekcji aspiracyjnej (ASD – Aspirating Smoke Detection) od lat stanowią najbardziej czułe, najszybsze i najbardziej niezawodne rozwiązanie w obiektach
o podwyższonym ryzyku pożarowym lub trudnych warunkach środowiskowych. Dzięki aktywnemu zasysaniu powietrza i analizie jego składu w komorze laserowej, ASD wykrywa pożar na najwcześniejszym etapie – jeszcze przed pojawieniem się widocznego dymu.
W wielu obiektach tradycyjne czujki punktowe są niewystarczające lub wręcz niemożliwe do zastosowania. Dotyczy to szczególnie szybów windowych, stacji transformatorowych oraz mroźni, gdzie warunki pracy są ekstremalne lub wysoce utrudnione, a dostęp serwisowy ograniczony. W takich miejscach systemy aspiracyjne są rozwiązaniem pierwszego wyboru.
- Szyby windowe – dlaczego wymagają detekcji aspiracyjnej
Szyby windowe stanowią trudne środowisko dla klasycznych czujek:
- występują silne ruchy powietrza generowane przez kabinę,
- przestrzeń jest wysoka i wąska, co utrudnia lub uniemożliwia prawidłowe
i równomierne rozmieszczenie czujek, - dostęp serwisowy jest ograniczony i niebezpieczny,
- wibracje i kurz mogą powodować fałszywe alarmy.
Zalety ASD w szybach windowych
- Rury detekcyjne montowane na ścianach szybu – brak konieczności wchodzenia do przestrzeni szybu podczas serwisu.
- Odporność na przeciągi – system zasysa powietrze z wielu punktów, kompensując zmienne przepływy.
- Wczesna detekcja – kluczowa w przestrzeniach pionowych, gdzie dym może szybko przemieszczać się ku górze.
- Możliwość montażu jednostki ASD poza szybem – łatwy dostęp serwisowy.
Typowy układ instalacji
- jedna lub dwie linie rur prowadzone pionowo,
- otwory zasysające co 3–5 metrów,
- jednostka ASD w maszynowni lub pomieszczeniu technicznym.
Przykładowy schematyczny rysunek zabezpieczenia szybu windowego
- Stacje transformatorowe – środowisko wysokiego ryzyka
Stacje transformatorowe (wnętrzowe i kontenerowe) generują:
- wysokie temperatury,
- w niektórych przypadkach zanieczyszczenia olejowe,
- pył i kurz,
- ryzyko zwarć ,
Czujki punktowe w takich warunkach często ulegają zabrudzeniu, co prowadzi do awarii lub fałszywych alarmów.
Dlaczego ASD jest idealne dla stacji trafo
- Wysoka odporność na zanieczyszczenia – powietrze jest filtrowane przed analizą.
- Możliwość pracy w wysokich temperaturach – rury HDPE wytrzymują nawet 100°C.
- Brak konieczności wchodzenia do środka w celu konserwacji, umożliwia ciągłość pracy,
- Zdalna lokalizacja jednostki – poza strefą zagrożenia wybuchem lub wysoką temperaturą.
- Wczesne wykrycie zwarcia – zanim dojdzie do zapłonu oleju transformatorowego.
Typowy układ instalacji
- rury prowadzone nad transformatorami i rozdzielnicami,
- dodatkowe punkty zasysające w kanałach kablowych,
- jednostka ASD w pomieszczeniu sterowni lub korytarzu technicznym.
Przykładowy schematyczny rysunek zabezpieczenia pomieszczenia transformatora.
- Mroźnie i chłodnie – ekstremalne warunki pracy
Mroźnie to jedno z najtrudniejszych środowisk dla klasycznych czujek:
- temperatura często od –20°C do –40°C,
- wysoka wilgotność i szron,
- częste cykle otwierania drzwi powodujące mgłę i kondensację,
- trudny dostęp serwisowy.
Czujki punktowe w takich warunkach szybko ulegają oblodzeniu i przestają działać.
Zalety ASD w mroźniach
- Rury detekcyjne nie zamarzają – powietrze jest zasysane do jednostki znajdującej się poza mroźnią.
- Brak kondensacji w komorze detekcyjnej – jednostka pracuje w temperaturze dodatniej.
- Możliwość pracy w ekstremalnych warunkach – rury HDPE są odporne na niskie temperatury.
- Wczesna detekcja pożaru w izolacji termicznej – szczególnie ważne
w mroźniach z pianką PUR/PIR.
Typowy układ instalacji
- rury prowadzone nad sufitem i w przestrzeni izolacji, czyli poza strefą mroźni,
- punkty zasysające zabezpieczone przed szronieniem,
- jednostka ASD w korytarzu technicznym poza strefą zimną.
Przykładowy schematyczny rysunek zabezpieczenia mroźni.
- Klasy systemów aspiracyjnych i ich dobór
Zgodnie z normą EN 54‑20, systemy ASD dzielą się na klasy:
- Klasa A – najwyższa czułość (detekcja na poziomie 0,005–0,02%/m),
- Klasa B – wysoka czułość (0,02–0,1%/m),
- Klasa C – standardowa czułość (0,1–0,2%/m).
Rekomendacje dla omawianych obiektów
- Szyby windowe: Klasa B lub C
- Stacje transformatorowe: Klasa B lub C (zależnie od kubatury i ryzyka)
- Mroźnie: Klasa A lub B (ze względu na trudne warunki i izolację)
- Co należy uwzględnić przy projektowaniu ASD
Projektant powinien przeanalizować:
- warunki środowiskowe (temperatura, wilgotność, ruch powietrza),
- dostęp serwisowy,
- wymagania norm EN 54‑20 i PN‑EN 16763,
- integrację z SSP, BMS i systemami gaszenia,
- długość i średnicę rur,
- równomierność przepływu powietrza,
- poziomy alarmowe (Pre‑Alarm, Alarm, Uszkodzenie),
- wymagania inwestora dotyczące czasu reakcji.
Podsumowanie
Systemy aspiracyjne są najbardziej niezawodnym i najskuteczniejszym rozwiązaniem w obiektach o trudnych warunkach środowiskowych, takich jak:
- szyby windowe,
- stacje transformatorowe,
- mroźnie i chłodnie.